Ilang Tala mula sa UP – LIKHAAN Seminar

ni Nante G. Ciar

 

Kasabay nang pagbubukas ng Academic Year 2016-2017 ng Polytechnic University of the Philippines – Sta. Mesa Manila ang pagsisimula rin ng klase para sa mga natanggap na senior high school students sa grade 11 at 12 na may kabuuang bilang na 4,200. Hati ito sa 105 sections na may kabuuang bilang na 40 students bawat isa. 50 sections mula rito na nasa ilalim ng Academic Track ang kukuha ng subject na 21st Century Literature, Creative Non-Fiction at Malikhaing Pagsulat na mula sa STRAND ng Humanities and Social Sciences (HUMSS). Accountancy, Business and Management (ABM). Science, Technology, Engineering and Mathematics (STEM). At General Academic Strand (GAS). Tinanggap ng PUP ang mga mag-aaral na ito upang maging pamalit sa humigit-kumulang na 10,000 freshmen na regular at taunang pumapasok sa pamantasan at pansamantalang lunas na rin para mabigyan ng teaching load ang mga dati ng part-time faculty.

Sa unang pagtataya angat ang malaking bilang ng mga mag-aaral na kukuha ng mga subjects na pumapaksa sa Panitikan at Panulat. Ngunit sa kabila ng malaking bilang na ito, nakarugtong ang kondisyong at hamon sa  PUP para punan ang pangangailangan na makapagbigay  ng kahandaan at pagsasanay sa mga gurong magtuturo nito. Lalo’t-higit sa senior high school ito ihaharap. Kaya’t kagyat ang paglulunsad noong April 13-15, 2016 ng isang Lecture Series na nagsimula ng 8:00 n.u hanggang 5:00 n.h na patungkol sa literatura, malikhaing pagsulat, kwentong pambata, graphic novel, iskrip para sa dula at pelikula. Ang mga pangunahing tagapagsalita ay sina Dr, Jun Cruz Reyes, Dr. Renato C. Vibiesca, Eros S. Atalia, Jerry B. Gracio, Manix Abrera at Sigfreid Barros Sanchez na ginanap sa Main Library ng PUP sa ilalim ng pangangasiwa ng Pangalawang Pangulo para sa Ugnayang Pangka-akademiko, Departamento ng Filipinolohiya at Sentro para sa Malikhaing Pagsulat – PUP. At Nasundan ito ng dalawa pang seminar noong September 27, 2016 ng Teaching 21st Century Literature. At Dec 12-13, 2016 ng Pambansang Kumperensya para sa Makabayang Panulat. Mataas din ang panghihikayat ng pamantasan na kumuha ng pagsasanay at dumalo ang mga guro labas  sa mga lokal na ibinibigay ng PUP.

Ang kalagayang ito ang isa sa dahilan para itulak ko ang aking sarili na dumalo ng iba pang seminar o pagsasanay. Bagamat ambisyoso pero nais ko ring makapag-ambag para mas mapag-inam ang pagtuturo sa displinang naging bahagi na rin ng aking kabuuan.

 

“Lumalaon-bumubuti, sumasama kaysa dati.”

Tila ganito ang sitwasyon sa unang paghaharap at engkwentro para maituro ang mga assignaturang iniatas sa mga gurong nagtuturo ng matagal na panahon sa kolehiyo. Paano mo ituturo ang disiplinang pumapaksa sa diskursong malawak at malalim at ito’y ihaharap sa sensibilidad ng isang senior high? Ito’y hindi pagmamaliit sa kakayahang umunawa ng mga mag-aaral, marapat pa, paano mo ihaharap sa kanila sa antas na ang panahong hinihingi para maibigay sa kanila ang kaalaman na dapat matutunan ay nalilimitahan lamang sa loob ng limang buwan? Ang sitwasyong ito na nararanasan sa loob ng akademya’y isa lamang sa ibinunga ng hinog sa pilit at pagkakalburong programa para sa Edukasyon na nasa mukha ng pagpapatupad ng K to 12 ng Department of Education. Dagdag pa rito ang  kawalan ng malinaw na programa para sa mas mahusay, masinsin at  malinaw na sistema ng pagtuturo at pagtatalakay sa mga nasabing assignatura. Mula sa primary reference hanggang textbook na pormal at awtorisadong gagamitin ng guro at ipagagamit sa mga mag-aaral.

At bilang pagtugon din sa hamon at kalagayang ito na kinahaharap ng mga gurong nagtuturo ng nasabing assignatura, inilunsad ng LIKHAAN UP – Institute of Creative Writing ang TEACHERS SEMINAR: Reading and Teaching Different Genres of Literature nitong nagdaang ika–20  at 21 ng Enero taong kasalukuyan na ginanap sa Picasso Function Room ng Sulo Riviera Hotel, Diliman, Quezon City. Limampu ang kalahok na pinili sa pamamagitan ng first-to-confirm basis na nanggaling mula sa Cebu, Palawan, NCR at iba pang panig ng bansa. Ang dalawang araw na seminar ay nagsisimula ng 9:00 n.u – 5:00 n.h. Malay ang Institusyon na napapanahon ang paglulunsad ng aktibidad na ito para  makapagbigay ng dagdag na pagsasanay at kaalaman sa pagtuturo ng Panitikan at Malikhaing Pagsulat. Ang mga panelista’y eksperto sa larangan ng poetry, drama, fiction at creative non-fiction na kinabibilangan nila Dr. Jun Cruz Reyes, Dr. Cristina Pantoja Hidalgo, Prof. Vladimeir Bautista Gonzales, Dr. Eugene Y. Evasco, Dr. Jose Neil Garcia. Sila ri’y associate ng UP – Institute of Creative Writing.

Disyembre 2016, huling araw ng klase sa MP 215 (Makabago at Eksperimental na Anyong Pampanitikan) kay Dr. Luna Sicat – Cleto nang umabot sa amin ang balita tungkol sa seminar na ito. Agad akong nagpadala ng aplikasyon pagkauwi sa bahay, ikalawang linggo ng Enero nang matanggap ko ang kompirmasyon na isa ako sa napili para maging kalahok.

 

Simula ng Seminar.

Nakailang ulit ako ng tanong sa  mga kakilala kung paano makararating sa venue ng seminar, at nakailang ulit din ako ng tanong sa mga taong nasa daan sa mismong araw ng pagdalo sa seminar. Bitbit ko ang pagkaligaw nang marating ko ang lugar. Noong una, inaakala kong muli akong naliligaw, pakiwari ko’y namali ako ng kwartong pinasukan. Unang beses kong makarating ng seminar para sa mga writer, teacher at artist na ang venue na ginagamit ay mas akma para sa mga corporate. Hangang sa magsimula ang programa, at nang marinig kong magsalita si Dr. Luna Sicat – Cleto doon ko pa lamang naramdaman na wala sa lugar o ganda ng kaayusan ang esensya ng dinadaluhan kong okasyon, mas nasa pandama pa pa rin at ipinadadama ng mga taong nasa paligid.

Lagi’t-laging naghahanap ng kabuluhan, at laging may pangangailangang maghanap ng sagot para bigyang solusyon ang isang kaganapan. Ganyan ko naunawaan nang sabihin ni ma’am Luna sa pagsisimula ng programa na, “Para sa UP – LIKHAAN at UP – ICW  may hamon na tumugon sa pangangailangan para magbigay ng dagdag na pagsasanay sa mga gurong nagtuturo ng Panitikan sa senior high.” Sumunod niyang ipinakilala ang Pambansang Alagad ng Sining sa Panitikan na si Dr. Bienvenido Lumbera na nagbigay ng keynote address at nagbahagi ng karanasan sa pagiging guro at manunulat.

Si Dr. Jun Cruz Reyes ang unang lecturer na tumalakay sa usapin ng “Ang Pagtuturo sa Sining ng Malikhaing Kuwento Ngayon.” Nilaman ng kanyang papel ang ugnayan ng manunulat at mambabasa. Ang halaga kung bakit may nagsusulat at halaga ng pagbabasa. Ang kapangyarihang nililikha ng mga akdang binunga ng imahinasyon na may kapangyarihang baguhin ang totoong buhay ng isang indibidwal at kalagayan na rin ng mismong lipunang kanyang iniinugan. Naging diin ng kanyang papel na kinakailang malinaw na mabasa dapat ng isip ang isang akda – isa sa kapangyarihan nito na kayang pagtripan ang lahat.

The Basics of Creative Nonfiction na ibinahagi ni Dr. Cristina Pantoja Hidalgo ang sumunod na nagharap ng papel. Pinaliwanag niya ang proseso ng pagiging isang malikhaing manunulat. Hindi hiwalay ang karanasan natin sa iba, laging may pagkakapareho o kamukha, para mas maging epektibo na ikuwento ang karanasang ito, kinakailangan ang magic – ang pagiging malikhain, at binigay niya ang simpleng tip, ang ‘insight’ at sinabing, “try to think about something that hasn’t yet written.” Magsimula sa topic at dalhin ang topic sa idea, kuhanin ang idea mula sa direktang obserbsasyon o karanasan. Ayun ang magiging sources atsaka na ito idevelop sa anyo ng poem, fiction, creative nonfiction, at novel. Dagdag pa niya, matapos madevelop ang idea sa ano mang anyo, kinakailangang ma-established ang  tone sapagkat ito ang magsisilbing attitude ng narrative o kwento. Sa huli, ang pinakabinigyang diin ng kanyang pagtalakay ang pangangailangan na para maging isang mahusay na manunulat, kinakailangan na munang maging isang mahusay na mambabasa.

Natapos ang unang araw ng seminar sa pamamagitan ng synthesis ni Prof. Vladimeir Bautista Gonzales. Binalikan niya at nilagom ang mga mahahalagang punto na sumulpot sa gitna ng pagpapalitan at talakayan mula sa tagapagsalita at mga tagapakinig.

 

Ikalawang-araw ng Seminar.

Si Dr. Eugene Y. Evasco ang unang lecturer, at hinarap niya “Ang Sining at Pagtuturo ng Tula.” Ginamit niya bilang halimbawa ang tinig ng mga bata sa Tulansangan. Ang mga salita’y nabubuo o nalilikha sa karanasan pa lamang ng pagiging musmos o bata. Ang mga salitang ito’y nahuhulma sa pamamagitan ng mga senses. Kung nagnanais na isa-teksto ang salita sa anyo ng tula, kinakailangan ang matapat at malalim na pagdama sa sensibilidad ng wika. Ito ang naging sentral na punto na kanyang papel. Tinalay rin ni Dr. Evasco ang kasaysayan ng panulaan sa bansa, nakatanim sa malalim at mahabang karanasan ng mga tao, ipinakita niya na nanunuot sa ating katawan at nasa atin na mismo ang pagiging likas na matulain, ang mga datos na kanyang iniharap na nagpatibay sa kanyang punto ang tila nagsilbing pamutol sa konseptong naglalagay sa panulaan sa isang pedestal na hindi kayang maabot ng mga taong karaniwan.

Ang theory and praxis of Poetry naman ang tinalakay ni Dr. J. Neil C. Garcia. Pinasimple niya ang pagpapaliwanag sa mga teorya ng panulaan habang kasabay na tinatalakay ang tula.  Mas pag-unawa sa teksto muna ang dapat na intindihin bago ito unawain sa labas na mas tumatalakay sa pagsasakonteksto ng panahong nilikha ang isang tula – kapansin-pansin na malaki ang hawig ng argumentong ito sa idea na inilalako ng New Criticism. Pinatampok din niya ang dalawang pangkatin ng poetry sa bansa, ang Representational at Post Representational para sa kanya, mas may tapang ang huli sapagkat ito’y binubo ng mga mas bata, bago at anti-establishment. Sa huli, binigyang diin niya na ang English Literature sa bansa ay Literature in Translation. Kapag nagsasalin ng isang akda sa isa pang language, hindi na ito realism, kundi pagsasalin ng realism. Ito ang tuntungang batayan niya para kwestyunin ang paggamit ng irony sa English Poetry na pumapaksa ng realism. Sapagkat hindi akma para sa kanya na gamitin ito dahil ang paggamit ng wikang ingles para sa tulang inihaharap sa mga Filipino ay isa nang akto ng irony.

Ano ang dula? Bakit nagsusulat ng dula? Saan makikita ang dula sa ating kasaysayan? Ano ang mga elemento o sangkap ng dula? Ito ang mga tanong na binigyang sagot ni Prof. Vlad Gonzales sa pagtalakay niya ng Pagbasa at Pagsulat ng Dula (Isang Yugto). Isang malaking pag-arte ang buhay at kung malaking pag-arte ang buhay, isang malaking entablado ang mundo. Ganito pinasimple ang pagpapaliwanag kung bakit kinakailangan mahalaga ang sining ng dula. Parang ‘gaya rin sa kwento, may nais kang sabihin kaya ka nagsusulat, sa dula may nais kang ipakita. Sitwasyon sa pang araw-araw na buhay natin na hindi natin namamalayan, maaring masaya o malungkot, higit kung kwento na nakikisangkot rin. At dagdag pa niya, na sang-ayon kay Rene Villanueva, ang pagsusulat ng dula kasama pa ng ibang sining ay proseso ng pag-unawa sa tao. Dula ang isa sa paraan para iparating ito sa mga tao, kailangan ng may linaw at may pagpapakilos. At ‘gaya nga sa kwento, kinakailangan ang sangkap ng apat na elemento para sa isang mahusay na dula, ang (a). tauhan at tunggalian (b). tagpuan (c). banghay (d). diyalogo. At para mapayaman pa ang dula maaring gamitin ang teknik na intertekstwalidad at konseptwalisasyon. Obserbahan lamang ang paligid, maging ang simpleng pagbili ng kape, o rally ay maaring magsilbing dula. Langkapan lamang ng entablado, teksto at mandudula.

Ni hindi ko naramdaman o namalayan ang pagtakbo ng oras. Aktibo rin ang mga kalahok na matapat at sinserong nagbabahagi at nagtatanong ng mga agam-agam at mga suliraning kinahaharap sa usapin ng pagtuturo ng Panitikan at Malikhaing Pagsulat sa senior high. Hindi nalalayo ang mga isyung ibinahagi nila sa isyung kinakaharap din ng eskwelahan  na aking pinagtuturuan. Magkakamukha at iisa ang mga alalahanin. Tumining sa seminar na ito, ang paniniwala na ang edukasyon ay nararapat na magbigay sustansya sa puso at isip ng mga estudyante para magbigay sa kanila ng tiwala. Ang pagtuturo ng malikhaing pagsulat, fiction at nonfiction, at panitikan na rin bilang kabuuan ang maglalapit sa mga estudyante para mabuo ang tiwalang ito.

Sa huli, sinabi Dr. Jose Y. Dalisay Jr na sana napunan ng seminar na ito ang mga katanungang baon namin. Nasagot ang mga agam-agam at alalahanin. At laging pinapaalala ni Dr. Lumbera, na higit sa pagtuturo at pagbibigay kaalaman, tiyakin din natin ang pag-aambag. Kung anong klaseng pag-aambag, tingin ko’y may sagot na dun ang ilang puntong pinatingkad mula sa iba’t-ibang papel na iniharap sa seminar.

Umalis ako sa Sulo Hotel at nakauwi sa bahay. Babalik-balikan ko ang naging karanasan sa lugar, at  sa tingin ko’y hindi na ako maliligaw.

 

 

Si Nante Ciar ay full-time Faculty member ng Department of Sociology and Anthropology sa PUP. At kasalukuyang kumukuha ng MA FIL: Malikhaing Pagsulat sa UP-Diliman. Gustong-niya ang pakiramdam nang pagpapalit ng simoy ng hangin mula Maynila pauwi sa bayan nila.

Pag-aambag: Sulyap sa Katatapos lang na Seminar-Workshop

ni Alden Peter S. Manrique

 

Ang mag-intervene sa bata ang guro sa pagtuturo ng wastong panitikan, ito ang layunin ng seminar na ‘to

– Luna Sicat Cleto

 

Ang Pagpunta

Umayos ako ng upo nang magsalita si mam Luna. Bahagi ‘yon ng pambungad na pananalita niya sa dalawang araw na seminar-worshop ng UP Institute of Creative Writing Teachers Seminar, noong ika-20 at 21 ng Enero, 2017. Ang tema: Reading and Teaching Different Genres of Literature. Dinaluhan ‘yon ng ibat ibang guro at administrador mula sa loob at labas ng NCR na ginanap naman sa bulwagang Picasso ng Sulo Riviera Hotel.

Disyembre pa noong nakaraang taon nang sabihin ni mam Luna sa klase na magkakaroon ng seminar-workshop tungkol sa pagtuturo ng panitikan at malikhaing pagsulat para sa senior high. Ayos ‘to sabi ko. Bentahe para sa mga guro na nagtuturo sa senior high. Hindi na ko nagdalawang isip na ayusin ‘yong schedule ng pag-absent sa klase, makasama lang rito.

Total 2nd day na ng exam, Friday, walang turo. Pagkakataon nga naman, aabsent ako. Magagamit ko na rin ‘yong local service credit na pinangako sa amin ng principal kapag may substitution kami. Kung totoo‘yon.  Dalawang buwan na ‘kong nag sub, ibig sabihin ganoon na katagal ang pagtitiis.

Kaso sing-aga ng dating ko sa pila ‘yong dating ng text message ng head ko. Hindi pa raw aprobado ‘yong request at kinakailangan kong pumasok. Patay na! Pero hindi puwede sayang ang punta. Kaya buhay ang pag-asa. Katunayan nag-aalmusal na ako ng kaalaman habang nagsasalita si mam Luna, at nagkakape na barako nang makatanggap ako ng tawagan mula sa hindi nakarehistrong numero. Isang mabilis na drop call ang nangyari. At ang mga sumunod, lumipas ang dalawang araw.

 

Unang Araw ng Seminar: Sa Mundo ng Fiction at Non fiction

Sa unang araw, si Dr. Lumbera (national Artist for literature) ang nagbigay ng pambungad na pananalita pagkatapos ipakilala ni mam Luna, (deputy director) upang himukin ang mga dumalo na makiisa sa layunin ng seminar-workshop. Tinalakay ni sir Jun Cruz Reyes o Amang ang mundo ng fiction tungkol sa kung bakit nga ba tayo nagsusulat at kung para kanino ang ating mga panulat. Ayon pa sa kanya, kaya tayo nagsusulat kasi meron tayong gustong sabihin…meron tayong imahinasyon… na mas mahalaga ang imahinasyon kaysa talino mula kay Einstein dagdag pa niya… Ang social truth ay na sa kwento. Totoo nga naman, sa likod ng maraming pagpapanggap, itinatakda sa lipunan ang inaakalang tunay. Ngayon, saan tayo lulugar para makita natin ang totoo sa hindi totoo?

Kaya nga ba’t ang realidad ay kabahagi ng ating pang-araw-araw na danas na maaari nating isulat. Dito nakasentro ang paksa ng sumunod na tagapagsalita na si Dr. Pantoja-Hidalgo. Tinalakay niya ang mga sangkap at mga sekreto sa epektibong pagsusulat ng nonfiction mula sa mga personal na danas patungo sa mas malawak na perspektiba sa kaligiran ng mga sitwasyon. Maging observant, isulat ang mga kakatwang bagay, gawing kakaiba ang dati na ayon pa sa kanya. Hindi naman kasi nauubos ang danas natin araw-araw at kahit na paulit-ulit ang mga paksang cliché, pupwede pa rin itong hanapan ng kakaibang anggulo, ito marahil ang trabaho ng isang manunulat na observant o mapagmasid.

Sa pagsasara ng unang araw, nilagom ni Sir Vlad Gonzales ang napakaraming punto ng mga tagapagsalita. Ang pagpapahalaga sa panitikan at panulat bilang mga edukador at guro na magpapasa nang tama sa mga estudyante. O mas magandang tanong, bilang guro anong antas ng panitikan at panulat ang itinuturo natin? Ito ‘yong alalahanin ko bago natapos ‘yong unang araw. Oo nga pala. Naalala ko, hindi lang pala ako nakikinig, dapat nag-aambag din.

 

Ikalawang Araw ng Seminar: Ang tula at ang Dula ng Buhay

Umaga na nang mabasa ko ‘yong txt message ng numerong hindi nakarehistro na tumawag sa’kin kahapon. Hindi ko inintindi kasi maaliwalas ang salubong ng Sabado nang magsimula ang ikalawang araw ng programa.

Tinipon at nilikom ni Dr. Evasco ang kapangyarihan ng mga salita at talinghaga sa pagitan ng mga saknong at tugma. Tula sa Pilipino ang naging sentro ng pagtalakay niya. Ayon din sa kanya, mahalagang bahagi ng pagsusulat ang makadama o pairalin ang mga senses. Ang paggamit ng pandama ay nakatutulong sa pagiging tula ng teksto. Gamit ang mga pandamang ito, naipapakita at naituturo natin sa mga mag-aaral ang ibat ibang anggulo sa pagsipat, sa huli sila ang magpapasya kung paano bubuuin ang imahen. Higit na pinatingkad ng paksa ang paggamit ng mga awiting kalye. Bilang bahagi ng pagpapalalim, maituturo umano ang tula gamit ang awiting ito upang mailapit, una sa mga tagapakinig, ikalawa sa pagsusuri ng nilalaman sa likod ng pagtula.

Ang paglilinaw naman ng ilang teorya at praxis ang atake ni Dr Garcia sa kanyang pagtalakay sa Translation and Phil Poetry in English. Malinaw at napasimple ang pagpapaliwanag ng teorya habang tinatalakay ang poetry. Nakatutuwang marinig mula sa kanya ang mga paradoxical sa English poetry. Ayon sa kanya kapag na-translate ang isang original text into other language, hindi na ito matatawag na realism…other than translating realism…Hindi sapat ‘yong ironic na ginagamit sa tulang English sa Pinas kasi nga ironic na ‘yon per se dagdag pa niya. Bilang bahagi ng representational, mahalaga na nauunawaan tayo ng ating tiyak na audience sa ating tiyak na pag-aambag. Lalo na kung ang mga audience ay mga mag-aaral sa ibat ibang antas o lebel ng pagkatuto.

Sa mundo ng pagkilos at pag-arte, sa mundo ng malaking entablado, sa harap at likod ng mga tagapanood, doon tayo sa mundo ng dulaan dinadala. Kung ang mundo ay malaking entablado at tayo ang mga artista nito, walang duda na sa pang-araw-araw natin nakakasalamuha ang pag-arte sa buhay. Mahalaga na ma-i-transcend natin sa mga tagapanood ang mensahe nang may linaw at may pagkilos. Ganito ang turan ni sir Vlad Gonzales sa pagpapakahulugan ng dulaan ayon sa ibat ibang eksperto: Para maunawaan ang tao at pagkatao-Villanueva. Ito ay pagtatampok at pag-unawa sa mga papel natin sa tunay na buhay-Tolentino.

Bilang huling tagapagsalita, sinaklaw ni sir Vlad Gonzales ang pagtalakay sa mundo ng dula/an. Mula sa ibat ibang sangkap o proseso ng pagsusulat ng iskrip na may iisang yugto, hanggang sa mahahalagang paalala o tips para makita ang relevance ng ginagawa. ‘Yong mapaabot o maitawid nang malinaw ang mensahe. Sabi niya, sa mabisang dayalogo dapat natural. ‘Yong hindi pilit o pinilit para may masabi o mema-sabi lang. Isipin din aniya kung madaldal o hindi madaldal  sa tamang sitwasyong ‘yong tauhan. Dagdag pa niya, dapat unahing ipakita ang shock value ng scene. Nakatutulong daw ito sa pagpapataas ng antisipasyon ng nanonood at siyempre pagkuha ng atensiyon na rin. Nakita ko ‘yong logic kung bakit hinuli ‘yong dula/an para paksain. Sinasaklaw kasi nito ang ibat ibang genre tulad ng kwento at tula. Sabi nga, kung gagawa ang isang manunulat ng isang akda, siguraduhin na niyang mounted o lumalagos ‘to sa ibat ibang anyo o form para versatile ang dating. Ewan ko lang kung tama ‘yong logic ko.

Pero ‘yong pakainin kami at busugin nang literal at pakainin at busugin din ng mga dati at bagong teknik, paalala ‘yon na may ‘call’ sa pagtuturo at pagsusulat.  Kung mag-aambag dapat kaambag-ambag. Ang punto kasi, maraming nagsusulat at nagtuturo ng panitikan mula sa ibat ibang sanggay ng edukasyon kahit walang malalim na pinaghuhugutan ng itinuturo. Parang itinuturo kasi requirement dahil na sa curriculum. Ang dulo, mababaw. Mali, sa simula pa lang pala mababaw na.

Hindi naging sapat ‘yong oras at panahon sa pagkikinis o pag-wo-workshop ng mga naging trabaho. Sa sobrang dami ng gustong magbasa at magbahagi ng kani-kanilang mga gawa, kinapos na sa oras. Pero sinikap ng mga tagapagsalita na mabasa at marinig ‘yong ilang trabaho saka binigyan ng mga komento.

 

Ang Pag-uwi

Hindi nagbago ‘yong ayos ng upo ko sa loob ng dalawang araw simula nang magsalita si mam Luna. Parang walang uwian, ayaw tumayo’t umuwi para magklase sa Lunes. Tapos nagsalita ‘yong ilang dumalo para hingan ng feedback sa nasabing programa. May taga south bandang Mindoro na nagsalita. Sabi niya, maswerte siya kasi nakasama sa ganitong uri ng paglelektura tungkol sa pagsusulat at pagtuturo ng panitikan. Kulang di umano ang mga libro at babasahin sa lugar nila. Kaya nalilimitahan ang turo sa mga estudyante. Para sa kanya, sinamantala niya ang pagpunta at pakikinig kahit malayo para may maiuuwi siya sa kanila.

Hindi pwdeng umupo na lang pala, pag-uwi niya mag-aambag na siya pagkatapos ng seminar-workshop. ‘Yon din ang sabi ni Dr. Lumbera nang banggitin niya ang layunin ng programa noong unang araw…oryentasyon para sa pagpapatingkad sa pagsusulat para sa mga kabataan.

Pinasalamatan ni Dr. Dalisay ang lahat mula sa mga tagapagsalita hanggang sa mga pumunta. Sinabi rin niya na sana napunan ang ilang mga tanong at alalahanin pagdating sa pagtuturo ng panitikan at pagsusulat.

Mas naging malinaw sa’kin ang layunin at tunguhin ng nasabing programa pagkatapos noon. Higit pa ‘to sa sarili. Simula ito ng malinaw at kongkretong pag-aambag para sa mga estudyante.

Sabado na ng hapon pagkatapos ng programa habang abala ang lahat sa picture-picture, nag re-dial ako sa numerong na drop call ko noong Biyernes.

Sir, sa Monday na ‘ko papasok.

 

 

Si Alden ay full-time faculty member ng Department of Filipino sa Sauyo High School, na na-assign na magturo sa Senior High simula ngayong taon. Kasalukuyan niyang tinatapos ang kanyang MA FIL: Malikhaing Pagsulat sa UP-Diliman.

Gustong-gusto ni Alden ang amoy ng papel at kahoy kaya inuunti-unti niyang kumpunihin ang mga dating kasangkapang-kahoy para paglagyan ng mga nagkalat niyang libro.

UP ICW Holds Panayam Lectures on Drama and Translation, Young Adult Literature

 

LIKHAAN: The UP Institute of Creative Writing will be having its second installment of the Panayam Lecture Series for 2017 on April 6, 2017, 1 to 4 pm, at Palma Hall 1131, UP Diliman. The lecturers are ICW associate Prof. Vladimeir Gonzales and 56th UP National Writers Workshop Fellow Karren Renz Seña.

Gonzales’ lecture is titled “Pagsasalin ng Dula bilang Gawaing Pampanitikan.”

He says: “Ibabahagi sa papel ang mga danas at tala kaugnay sa pagsasalin ng dula mula Ingles patungong Filipino, para sa mga kumpanyang panteatro na nakabase sa akademikong espasyo.  Ipapakita ang mga puwersang nakapaloob sa pagsasalin bilang isang kinomisyong gawain, kasama ang negosasyon ng ideolohiya at poetika ng tagasalin bilang isang malikhaing manunulat.  Sa pamamagitan ng pagpapakita sa mga naitanghal nang salin ng dula sa loob at labas ng UP, maipapakita ang mga ahensyang nagtatakda ng luwag at sikip ng gawaing pagsasalin.  Sa huli, itatampok sa papel ang tagasalin bilang posibleng tagalikha ng mga bagong istruktura at pananaw, nang may pagsasaalang-alang sa mga institusyong nagsisilbing patron at restriksyon para sa mga napagkasunduang layunin ng pagsasalin.”

Seña’s topic is “Finding Enkantasya: My Life-long Foray into Writing Filipino Young Adult Literature.” She says of her lecture: “I grew up believing in fairies and pixie dusts, mermaids and talking crabs, manananggal and shape-shifting monsters. I grew up believing that trees are doorways to other kingdoms, and that toilet bowls could be portals to Narnia. I grew up waiting for my Hogwarts letter, and whenever I’d go up into the mountains for a hike, I’d make-believe that I’m on a top-secret ninja mission. I grew up reading stories of might and magic, of fairies and fantasy, of love found and lost. And now I write them. My brief lecture would highlight my experiences writing Filipino Young Adult Literature, particularly fantasy and, maybe, if I dare, a little bit of romance.”

This installment of the Panayam Lecture Series coincides with the UP College of Arts and Letters week. This event is open to the public.

Imbitasyon sa Eksibit: Sa Pakpak ng Tula 2

Sa ikalawang pagkakataon, magsasanib ang mga litrato ng ibon at mga tula ni Prop. Reuel Molina Aguila.

Pinamagatang Sa Pakpak ng Tula 2, ang mga litrato ay direktong nilimbag sa kahoy, metal, at tiles; bukod pa sa tradisyunal na paggamit ng papel.

Ang exhibit ay nagsisilbing ambag ng Departamento ng Filipino at Panitikan ng Pilipinas para sa Linggo ng Kolehiyo ng Arte at Literatura mula Marso 31, 2017.

Kritika Kultura Lecture Series presents Paul Michael Atienza

 

Kritika Kultura, the international refereed journal of language, literary, and cultural studies of the Department of English, Ateneo de Manila University will host a lecture by Paul Michael Leonardo Atienza titled “The Promise of Intimacy: Gay Filipinos on Mobile Phone Apps in Manila and Los Angeles.” The lecture is on Mar. 30, 2017, from 5:00 to 6:30 p.m., at Faber Hall Rm. 302, Ateneo de Manila University. The lecture is open to the public.

Atienza’s abstract reads: “Situated within its geopolitical realities of labor outsourcing and the highest HIV infection rates in the world, this project investigates how gay Filipinos negotiate the transnational relationship between technology and intimacy. The mobile dating app industry finds no shortage in people looking for intimate connections—either romantic or quick sexual encounters. Worth $2.1 billion in marketing revenue, companies target gay men around the world with the promise that these digital technologies will result in immediate connections among its users within close proximity. Examining mobile phone app ideologies and practices among gay Filipino men in and between Manila, the Philippine capital, and Los Angeles, California, where the largest population of Filipino outside the homeland reside, I ask how these digital media technologies reconfigure people’s notions of time and space, emotional attachments, self-presentation, and concepts of difference such as race, class, sex, and gender. With more than 10 percent of its population dispersed in over 200 countries as migrant laborers, Filipinos find ways to connect with each other as they move elsewhere. This online and offline multi-sited ethnographic study questions how social apps on mobile phones shape gay Filipinos notions of time and space. Following the movement of people, ideas, and technologies between these key sites, I study how digital media beliefs and practices travel, transfer, and reconfigure human subjectivities and hierarchies of difference. This project adds to anthropological scholarship focused on networked globalization, postcolonial and feminist technoscience, and queer lives.”

About the lecturer

Paul Michael (Mike) Leonardo Atienza, MA, is a doctoral candidate in the department of anthropology with a graduate certificate in gender and Women’s Studies from the University of Illinois at Urbana-Champaign. Before coming to Urbana-Champaign, he worked for many years as an academic advisor at the University of California, Riverside and served in leadership roles for the College of Humanities, Arts, and Social Sciences Student Academic Affairs Office, the program in Southeast Asia: Text, Ritual, and Performance, and the UCR LGBITQ community. In addition to his digital media research, Mike performs with the US-based Indonesian keroncong ensemble, Orkes Pantai Barat, and collaborates with drag performance artist Aloha Tolentino. He received his MA in Southeast Asian Studies (2010) and BA degrees in music and English (2002) from the University of California, Riverside.

 

Kritika Kultura is acknowledged by a host of Asian and Asian American Studies libraries and scholarly networks, and indexed in the MLA International Bibliography, Thomson Reuters (ISI), Scopus, EBSCO, and the Directory of Open Access Journals. For inquiries about submission guidelines and future events, visit http://journals.ateneo.edu/ojs/kk/ or email kk.soh@ateneo.edu

Kritika Kultura Lecture Series presents Benilda S. Santos: Pantas ng Ating Panahon

Kritika Kultura, the international refereed journal of language, literary, and cultural studies of the Department of English, Ateneo de Manila University—in partnership with the Ateneo Institute of Literary Arts and Practices (AILAP), Fine Arts Department (AdMU) and Kagawaran ng Filipino (AdMU)—presents “Benilda S. Santos: Pantas ng Ating Panahon,” a series of lectures featuring Michael M. Coroza, Gary Devilles, and Oscar V. Campomanes. The event will be moderated by J. Pilapil Jacobo. The forum will be on Mar. 21, 2017, 5:00 to 6:30 p.m., at the Faura AVR. This event is open to the public.

About the forum

Hangarin ng panayam na ito na ilahad ang isang mapanuring talambuhay ni Benilda S. Santos bilang pantas ng ating panahon, upang maisakasaysayan ang panahon ng diwang malikhain sa lawig ng pamantasan. Tuon ang ambag ni Santos sa araling Pilipino bilang makatang bayan, manunuri ng kalinangan, at dalubhasang namumuno upang lubos na maging mapagpalaya ang pagkatuto sa abot-kaya ng humanidades, sa Ateneo, sa Pilipinas, sa mundo—sa sansinukob na lumalawak lamang dahil sa makathaing pagkalinga ng pagkababaeng hinugot sa malalim na balong kapwa pinagsalukan ng bathaluman at ng sugong babaylan … ng pagmamahal na sa kanila’y namamagitan: Benilda.

About Benilda S. Santos

Benilda S. Santos is a teacher, poet, and critic of Filipino Literature. She holds a PhD in Filipino Literature from the University of the Philippines, and an MA in English Literature from the Ateneo de Manila University. A three-time winner of the Carlos Palanca Memorial Awards for Literature in poetry (both in English and in Filipino), and a recipient of the Gawad Balagtas for her lifetime achievement in the field of writing poetry and the essay, Dr. Santos is likewise a recipient of two awards in recognition of her excellence in teaching: in 2003, she received the Outstanding Senior Teacher Award given by the Ateneo School Parents Council, and in 2007, she was the pick of the Metrobank Foundation Search for Outstanding Teachers (Higher Education category). Santos’s dissertation, “Ang Pagkukurus ng mga Talinghaga ng Sarili at Kasaysayan sa Poetika ng Babae” (The Intersection of Metaphors of the Self and of History in Women’s Poetics), received the Lourdes Lontok-Cruz Award from the UP Center for Women’s Study Foundation, Inc. in 1998. Santos’s first poetry collection, Pali-palitong Posporo, has gone through three editions, the latest of which was published by High Chair in 2016. Kuwadro Numero Uno: Mga Tula, her second book of poems, received the National Book award in 1997. Its second edition, the UP Jubilee of Student Edition, was published by the University of the Philippines Press in 2005. Currently, Benilda S. Santos serves as Dean of the School of Humanities, Ateneo de Manila University, and a member of the Manunuri ng Pelikulang Pilipino.

About the resource persons

Michael M. Coroza is an Associate Professor at the Department of Filipino, School of Humanities, Ateneo de Manila University, handling courses in literature, creative writing, and literary translation. Since academic year 2012-13, he has held in the said university the Rev. Horacio de la Costa, SJ, Endowed Professorial Chair in History and Humanities. Likewise, he received from the same institution the Rev. Henry Lee Irwin, SJ, Memorial Teacher Award for the Humanities for the academic year 2015-16. As a creative writer, he has garnered eight major awards for his poems, essays, and short stories for children from the Don Carlos Palanca Memorial Awards for Literature. He received from the royal family of Thailand the Southeast Asia Writers’ Award (SEAWRITE) in 2007 and from the National Commission for Culture and the Arts (NCCA) the Ani ng Dangal Award in 2009. He is currently the Chair of the Unyon ng mga Manunulat sa Pilipinas (UMPIL, or Writers’ Union of the Philippines) and the newly elected Chair of the National Committee on Language and Translation (NCLT) of NCCA.

Gary Devilles teaches Philippine Literatures, Marxism and Popular Culture in Ateneo de Manila University.  His dissertation, “City Sense: An Interdisciplinary Approach to Sensing Manila” won the 2016 Nancy Millis Award for meritorious thesis.  Gary studied at La Trobe University, Melbourne, Australia.  HIs research interests include sensory ethnography, affect studies, and urban space.

Oscar V. Campomanes holds the PhD in American Civilization from Brown University. He teaches literary and cultural studies in the Department of English, Ateneo de Manila University and currently sits as an elective member of the School Council of the Loyola Schools. His research interests include American empire critique, Filipino-American literary history, cultural studies/semiotics, art/media criticism, and critical historiography. His essays have appeared in the journals MELUSPMLA (Journal of the Modern Language Association of America)Japanese Journal of American Studiespositions: east asia critiqueField Notes, and in various critical anthologies published locally and abroad, including Positively No Filipinos Allowed: Building Communities and Discourse (Temple University Press, 2006; Anvil Publishing, 2008) and The Philippines and Japan in America’s Shadow (National University of Singapore Press, 2011; reprinted as America’s Informal Empires, Anvil Publishing, 2012). A book he edited, KRITIK/CRITIQUE: Essays from the J. Elizalde Navarro National Workshop in the Criticism of the Arts and Humanities, 2009-2012 (UST Publishing House 2014) was a finalist for the 2015 National Book Award (anthology category) from the Manila Critics Circle and the National Book Development Board of the Philippines. He serves as Workshop Director of the annual J. Elizalde Navarro National Workshop in Art Criticism held in Baguio City every summer.

J. Pilapil Jacobo is Assistant Professor at the School of Humanities where they teaches Literature, Theory, Criticism, and Cultural Studies in two languages at the School of Humanities of the Ateneo de Manila University. They holds the PhD in Comparative Literature and the MA in Comparative Literary and Cultural Studies from the State University of New York at Stony Brook and the AB-MA in Filipino Literature, from the Ateneo de Manila University. They is a Member of the Film Desk of the Young Critics Circle, a trans-disciplinary society of scholars of Philippine Cinema based in the University of the Philippines at Diliman. Their scholarship is concerned with the tropics as time, through the rubrics of metaphor, catastrophe, and toxicity. As founding co-editor of Queer Southeast Asia: A Journal of Transgressive Art, they will be editing “Trans: Toward the Differential.” They writes poetry in two languages of the Philippines.

 

Kritika Kultura is acknowledged by a host of Asian and Asian American Studies libraries and scholarly networks, and indexed in the MLA International Bibliography, Thomson Reuters (ISI), Scopus, EBSCO, and the Directory of Open Access Journals. For inquiries about submission guidelines and future events, visit http://journals.ateneo.edu/ojs/kk/ or email kk.soh@ateneo.edu

Paanyaya para sa Panayam ukol sa Musika sa Kasaysayan ng Filipinas: Pana-panahong Diskurso

 

Inihahandog ng UP Diliman Discourse Studies Group at Tanggapan ng Kawaksing Dekano sa Usaping Akademiko ng Kolehiyo ng Agham Panlipunan at Pilosopiya ang isang napapanahong panayam mula kay Dr. Raul Casantusan Navarro ukol sa Musika sa Kasaysayan ng Filipinas at kung paano ginamit ang musika sa pagbuo ng diskurso sa iba’t ibang panahon.

Gaganapin ang panayam sa Marso 29, 2017 (Miyerkules) mula 2:00–4:00 n.h. sa Palma Hall 207, UP Diliman. Inaanyayahan ang publiko na dumalo.

Si Ginoong Navarro ang may-akda ng Musika sa Kasaysayan ng Filipinas: Pana-panahong Diskurso na inilimbag ng University of the Philippines Press noong 2016. Nagwagi ang aklat noong Nobyembre 2016 bilang weekly winner sa #MyFaveBookMySelfie2016 na patimpalak ng National Bookstore at Philippine Star. Samantala, finalist naman ang kaniyang aklat na Musika at  Lipunan: Pagbuo ng Lipunang Filipino, 1972–1986 mula sa Ateneo de Manila University Press na inilimbag noong 2014 sa Social Sciences na kategorya ng 2015 National Book Awards ng National Book Development Board (NBDB) at Manila Critics Circle (MCC). Natanggap niya ang National Book Award, History Category, noong 2008 para sa kanyang aklat na Kolonyal na Patakaran at ang Nagbabagong Kamalayang Filipino: Musika sa Publikong Paaralan sa Filipinas, 1898–1935. Binigyan din ng pagkilala ng Unibersidad ng Pilipinas ang aklat sa Gawad sa Pinakamahusay na Publikasyon sa Filipino, Kategoryang Orihinal na Saliksik noon ding 2008.

Sa kasalukuyan, isa siyang ganap na propesor, kalihim ng UP Kolehiyo ng Musika, at tagapangulo ng gradwadong programa nito. Nakamit niya ang kaniyang Doktorado sa Pilipinolohiya mula sa UP Kolehiyo ng Arte at Literatura (2004). Nagtapos siya ng Masterado (1999) at Batsilyer sa Musika sa Choral Conducting (magna cum laude, 1996) mula naman sa UP Kolehiyo ng Musika. Mayroon din siyang Batsilyer sa Music Education (cum laude, 1990) at Bachelor of Music major in Piano (2017) mula sa Kolehiyo ng Santa Isabel, Maynila.

 

Paanyaya sa Talasalitaan: Ang Wikang Filipino sa Pagsulong ng Karapatan ng Kababaihan

Itinataguyod ng UP Sentro ng Wikang Filipino-Diliman sa pakikipagtulungan ng UP Diliman Gender Office, University Center for Women and Gender Studies, Gabriela Women’s Partylist,  UP Portia Sorority ng Kolehiyo ng Batas, at DZUP ang regular na talakayang Talasalitaan na may pamagat na “Ang Wikang Filipino sa Pagsulong ng Karapatan ng Kababaihan” sa Marso 31, 2017 (Biyernes) sa ganap na 9:00 nu-11:00 nu sa Malcolm Theater, Kolehiyo ng Batas, UP Diliman. Ang programang ito’y pakikiisa ng UP SWF-Diliman sa pagdiriwang ng Pandaigdigang Buwan ng Kababaihan ngayong Marso 2017.

Ang Talasalitaan ay regular na talakayan na isinasagawa ng SWF na nagtatampok ng iba’t ibang paksa na may kaugnayan sa wikang Filipino sa iba’t ibang disiplina upang higit pang maisulong ang Palisi sa Wika ng Unibersidad ng Pilipinas.Bukas ang paanyayang ito salahat ng mga guro at mag-aaral. Libre ang rehistrasyon.

Maaaring makipag-ugnayan kay Gng. Gemma Dalmacion para sa iba pang impormasyon at mga katanungan. Maaari ring tumawag sa 9244747 o  981-8500 lokal 4583, o mag-email sa  swf@upd.edu.ph. Maaari ring bisitahin ang aming facebook page sa https://www.facebook.com/UPsentrowikangfilipino  at website sa swf.upd.edu.ph para sa iba pang anunsyo at aktibidad ng UP Sentro ng Wikang Filipino-Diliman.

Teatro Ragayano to stage environmental play to commemorate 2017 World Theater Day

Camarines Sur-based Teatro Ragayano, a finalist in the Best Cultural Group category of the 2016 Aliw Awards, will stage an environmental play to commemorate World Theater Day. This was announced by artistic director Eilyn Nidea recently.

Panaghoy ng Kalikasan, an adaptation of the Palanca Award-winning play Dalawang Mukha ng Kagubatan by Emelina Gagalac Regis, will be staged at the Multi-Purpose Hall of the Ragay National Agricultural and Fisheries School on March 16 and 17 at 9:30 AM, 1:30, and 4:30 PM.              

Artist-in-residence Carlos A. Arejola directs the play top billed by Virna M. Asence, Allana Paulene D. Mien, Mark Joseph H. Quintana, Rosaville G. Arietta, Althea A. Llegue, Ella Llanita, Denise D. Calindas, Jaynard M. Benosa, John Rodnel B. Brillantes, Owen S. Manalo, Francis P. Mandalihan and Jaymar De las Alas.

The production comes on the heels of the company’s debut productions Hawla and Gamgam, staged back-to-back in Ragay, Pili, and Naga City last year. The latter is Arejola’s Bikol adaptation of Susan Glaspell’s Trifles, presented auspiciously by Teatro Ragayano one hundred years after the American classic’s premiere in 1916 in Provincetown, Massachusetts.  

Completing the Panaghoy ng Kalikasan production staff are Anabel A. Haber, assistant director and production manager, Kate C. Gomez, co-assistant director, Christy G. Ranola, co-production manager, Georgette R. Imperial and Nilda Fuerte, costumes and props directors, Mario Candelaria, documentarian, Mary Ann P. Lait and Katheren Lea Nicolas, lights and sounds directors, and Nino Felipin Madridano, stage manager. 

Re-runs of the play are scheduled on August this year, back-to-back with An Kuwintas ni Gloria, Carlos A. Arejola’s Bikol adaptation of Linda T. Casper’s canonical short story in English, The Translucent Sun.

Also lined up for the company’s 2017 theater season is the staging of The Pronoun I, monologues on HIV/AIDS awareness scheduled on July.

The World Theater Day was first celebrated by the Paris-based International Theatre Institute (ITI) in 1962. It has since been annually celebrated on the 27th of March through various theater events worldwide.

LIKHAAN 11 Now Accepting Submissions

 

The UP Institute of Creative Writing (ICW) is now accepting submissions for the eleventh issue of Likhaan: The Journal of Contemporary Philippine Literature.

The Philippines’ leading literary peer-reviewed journal, the Likhaan Journal is published annually with funding from the University of the Philippines. It features the best of new and unpublished Philippine writing in English and Filipino. Submissions to the journal undergo a strict pre-screening and blind refereeing process by both the editors and a panel of referees composed of eminent writers and critics from within and outside UP.

Award-winning writer Luna Sicat Cleto will be the issue editor.

The guidelines are as follows:

  1. For its eleventh issue, Likhaan: The Journal of Contemporary Philippine Literature will accept submissions following the theme of Popular Science Writing and Speculative Fiction.

Submissions will be accepted in the following genres, in both English and Filipino:

  • Short stories ranging from about 12 to 30 pages double-spaced, in 12 points Times Roman, New York, Palatino, Book Antique, Arial or similar fonts. A suite of short prose pieces will be considered.
  • A suite of four to seven poems, out of which the editors might choose three to five. Long poems will be considered in lieu of a suite.
  • Literary and personal essays, including memoirs, profiles, etc., subject to the same length limitations as short stories (see above).
  • Critical/scholarly essays, subject to the same length limitations as short stories (see above).
  • Excerpts from graphic novels, or full, short graphic stories, for reproduction in black and white on no more than 10 printed pages, 6” x 9.” Excerpts should be accompanied by a synopsis of the full narrative.
  • Submissions should be sent as MS Word document. Do not submit as PDF.

2. All submissions must be original and previously unpublished.
3. All submissions must be accompanied by a cover letter (including the author’s contact information) and a biographical sketch of no more than one or two short paragraphs.
4. Submissions may be e-mailed to likhaan.journal11@gmail.com, or posted to The Editors, Likhaan Journal 11.
5. For submissions sent via e-mail, please use the following subject line and filename format: [Language], [Genre], [Title], [Author’s Last Name]. For example: English, Fiction, “The Life,” Aquino. The attachment should either be a .DOC, .DOCX or .RTF file.
6. All submissions should be received (whether by e-mail or post) no later than April 30, 2017.
7. All submissions will undergo a strict pre-screening and blind refereeing process by the editors, and a panel of referees composed of eminent writers and critics from within and outside the University of the Philippines.
8. Writers whose work will be accepted for publication will receive a substantial cash payment and a copy of the published journal.
9. The editors reserve the right to edit any and all materials accepted for publication.
10. The editors may also solicit or commission special, non-refereed articles for publication outside of the aforementioned genres and categories to enhance the editorial content and balance of the journal.

Previous issues of the Likhaan Journal are available for download as PDF file at http://journals.upd.edu.ph. Please direct any and all inquiries to the managing editor, Isa Lorenzo, at uplikhaan@gmail.com.