Ang alaala’y kung punyal ay kayang pumatay ngunit kaya ring bumuhay. Isang malaking karangalan ang matipon ang mga tulang ito mula sa pluma at musa ng iba-ibang makata sa panig ng bansa na nagtataglay din ng tiyak na adbokasiya at ideyolohikal na tindig. Ang sentral na lunsaran ng obrang ito ay umiinog sa dalawang parametro: nostalgiya at giya. At sa kulang tatlong buwang lockdown o kwarantina, tiyak na marami tayong mga bagay o danas na naalala. Hindi natin maiwasang ikumpara ang noon at ngayon, at ngayon sa hinaharap ng tao at mundo. Labis ngang dinistrungka ng pandemyang ito ang nakagisnang sirkulo at proseso sa kung paano natin natatransforma ang isang eksistenyal at esensiyal na danas sa ating puso at isipan, at upang ito’y maiproseso at maging isang alaala sapagkat, gaya nga ng nabanggit, umiikot din ang tao na gaya sa kung paano umiikot ang mundo sa araw. Masarap ngang sariwain ngayon ang noon subalit para sa iba’y isa itong hungkag na anyo ng romantisismo sa nakaraan. Pero, mainam din na pag-isipan na ang tila muling paglalakbay sa nakaraan ay isa ring porma ng pagtatangka na hanapin, o upang mahanap, ang giya ng kasalukuyan at hinaharap. Maaaring ito’y sa muling pagbalik sa mga nauna nang bagabagin gaya ng kasawian at tagumpay sa karera, pag-ibig, at iba pang kategorya ng kairalang-tao. Sa panahong ito, gaya ng kwarantina, malamang ay marami ang nabagot subalit mayroon namang mga hindi. At sila nga itong mga manunulat at makatang matiyagang itinala, at itinatala pa, ang kasalukuyang mga pangyayari. Sa wika ni Tarkovsky ay ito ang “Pinakaperpektong siklo upang ang tao ay muling pumaloob sa estetika at misteryo ng solitaryonismo,” na para bang sususugan din ni Agamben hinggil naman sa kanyang bagabagin sa “gaze”. Panghuli, walang silbi ang pagsariwa sa mga alaala kung para itong kalakal na sinasariwa sa ngalan ng popular na konsumerismo. Ano ang ibig kong sabihin? Kahit pa limandaang beses nating sariwain si Rizal kung atin lamang ginagawa ito sa ngalan ng marka sa klase ay walang kuwenta. Malabo pa nga ang hinaharap kung gayon.   Muli, isang mapagpalayang pagbabasa! R.B. Abiva 26 ng Mayo, 2020